Ruim 20 jaar veranderingen in de Biesbosch

aeb_0005

Het Aert Eloyenbosch veranderde in zoetwatergetijdengebied. (foto: Jacques van der Neut)

Na de hoge waterstanden van 1993 en 1995 brak er een behoorlijke paniek uit in ons land. Nadat het water weer zakte, kondigde de toenmalige regering met premier Wim Kok aan het roer, de komst aan van de Deltawet Grote Rivieren. Veel landbouwpolders in en rondom de Biesbosch veranderden geleidelijk in wetlands.

Kleiwinning
Aanvankelijk draaide het vooral om kleiwinning, waarbij de gewonnen hoeveelheden klei werden gebruikt bij de versteviging van diverse dijktrajecten in het benedenrivierengebied. Een dergelijk proces voltrok zich bijvoorbeeld bij de Kort en Lang Ambacht en de Ruigten bezuiden den Peerenboom op het Eiland van Dordrecht. Ook de landbouwpolder Aert Eloyenbosch en Jonge Janswaard, in de omgeving van de Kop van de Oude Wiel, moest er aan geloven. Er werden geulen gegraven en na jaren werden die in open verbinding gebracht met het buitenwater. Boerenland waar gewoonlijk landbouwgewassen werden verbouwd veranderden in zoetwatergetijdengebieden. Na deze projecten werd ook de Kleine Noordwaard aangelegd. De aanleg van de Tongplaat en de Jongeneele Ruigt is van recentere datum. Het grootste project is uiteraard de Noordwaard, waarbij voormalig polderland op Werkendams grondgebied, werd ingericht conform Ruimte voor de Rivier. Bescherming tegen hoge waterstanden is de rode draad van dit plan. Vanwege de grootte, ruim 4200 hectare, is dit het grootste rivierenproject van ons land. De megaklus is klaar en het gebied is inmiddels behoorlijk bekend geraakt. De gemeente Dordrecht is onlangs begonnen met de aanleg van de Nieuwe Dordtse Biesbosch op het Eiland van Dordrecht. Door Polder De Biesbosch wordt een strook van zo’n 250 hectare aangelegd. Het graafwerk voor het bezinkbassin ter hoogte van de Oosthaven is achter de rug en een groot deel van de Kooikil is ook duidelijk in het terrein te zien. Over de uitvoering van dit plan wordt al meer dan 25 jaar gesproken, maar notoire bezwaarmakers zorgden iedere keer voor oponthoud. Klik hier voor meer informatie over de tot dusver verrichte werkzaamheden voor de Nieuwe Dordtse Biesbosch.

 

Op pad met Shane O’Connor; een collega uit Australië

Shane

Shane O’Connor (r) met een vrijwilligster. (foto: Max Fleet/News Mail)

Tijdens het controleren van mijn email, als boswachter zit je tenslotte ook wel eens achter een computer, valt mijn oog op een buitenlandse mail. Shane O’Connor werkt als boswachter bij de Queensland Parks Wildlife Service in Australië en wil graag een indruk krijgen van het werk in de Noordwaard. Altijd leuk om collega’s van de andere kant van de wereldbol te ontmoeten en iets van je werk te laten zien. We ontmoeten elkaar bij de ingang van het Biesbosch MuseumEiland in Werkendam.

‘Room for the River’
O’Connor is met zijn gezin in Nederland. Zijn vrouw Marleen heeft Nederlandse roots, haar ouders wonen hier. Zijn vrouw en de kinderen brengen een paar uur door rondom het Biesbosch MuseumEiland door, terwijl O ‘Connor en ik een rondje door de Noordwaard maken. De werkzaamheden in de Noordwaard zijn uitgevoerd in het kader van Ruimte voor de Rivier, in het Engels ook wel bekend als Room for the River. O’Connor is belast met het toezicht op stranden waar schildpadden jaarlijks aan land komen om hun eieren te leggen. Als je een indruk wilt krijgen van de stranden waar die reusachtige kolossen het strand op kruipen, klik dan hier. Boswachters uit twee werelden met elkaar op pad. Ondanks verschillen in taal, cultuur en achtergrond heb je toch al vrij snel een klik. Ook hij heeft te maken met rondwandelingen, voorlichting, administratie, onderhoudswerkzaamheden en ook hij werkt met vrijwilligers. Zo heeft hij ondersteuning van zo’n 50 vrijwilligers, als zij de stranden met de schildpadden bezoeken. Op zo’n happening komen soms 300 belangstellenden (…) en ja, ook daar is sprake van het vragen van een vergoeding, dus van een verdienmodel. Uiteraard zij er ook verschillen. Die komen naar voren als we samen naar de waterbuffels kijken, die hier worden ingezet als een soort maaimachines. De dieren liggen in het water en kijken genoegzaam rond. De waterbuffels hebben het naar hun zin. Een stukje verderop loopt een kalf. O’Connor wilde ze graag zien en fotograferen ‘just for backhome’. Waterbuffels kent hij goed en passant noemt hij ze ‘Biesbosch hippo’s’. In Australië hebben ze er veel doodgeschoten. De waterbuffels leefden in het wild en zij verruineerden onder andere wetlands. Ook groepen in het wild levende kamelen worden er bestreden. De kadavers blijven in het terrein achter, de afstanden zijn daar immers te groot om er mee te gaan sjouwen. Ook houdt hij zich bezig met het bejagen van vossen. De roofdieren doen zich te goed aan de uitkomende, jonge schildpadden. Ook de Kookaburra, ook wel bekend als de reuzenijsvogel, ziet wel brood in zo’n klein, spartelend beestje. ‘Onze’ blauwe schicht flitst kort daarop ook voorbij, maar die is wel een stukje kleiner dan zijn reusachtig familielid ‘Down Under.’

Jonge visarend nu ‘takkeling’

visarend1

De jonge visarend tijdens zijn eerste vlucht. (foto: Hans Gebuis)

De visarend blijft de aandacht trekken. Gisteren maakte de vogel zijn eerste, grote vliegrondje boven het nest in de Noordwaard. Na de vlucht over de Kleine Noordwaard, landde de vogel weer op het vertrouwde nest. Het moment werd gadegeslagen door fotograaf Hans Gebuis uit Dordrecht.

Mooi moment
“Ik wilde eigenlijk opbreken” zegt Gebuis terwijl hij een bak koffie inschenkt. We staan bij de bekende plek waar zich toch weer zo’n 20 mensen hebben verzameld en hij haalt het moment nog eens terug. “Het begon een beetje te regenen en ik had mijn statief al ingeklapt. Ik wilde er mee stoppen. Door mijn kijker zag ik een van de ouders plotseling van het nest wegscheren. Kort daarop ging de jonge visarend staan en maakte aanstalte te gaan vliegen. De vogel zag ik een paar keer aanzetten, waarbij zijn lijf heen en weer schokte, dan een sprong, de lucht in! Een mooi moment.” Voor Gebuis was er geen tijd meer om zijn camera met telelens op zijn statief te monteren. Hij leunde voor het fotograferen van deze eerste vlucht tegen zijn auto. Gezien de grote afstand tot het nest (meer dan 500 meter) wat voor digitale bestanden zijn daar dan nog van te maken. “De afstand is weliswaar behoorlijk, maar ik houd er toch nog wel bruikbare bestanden van rond de 1 mb aan over. Bij het fotograferen gebruik ik ook een converter van 1.4, dus dat scheelt nog wel iets. Voor het mooie zou het nest wat mij betreft wel iets dichterbij mogen zitten. Maar ja, we moeten het hiermee doen.” We worden omringd door vogelaars. Iedereen kijkt door een telescoop of telelens. Dan komt er een wijfje bruine kiekendief bij het nest. De jonge visarend laat de vleugels half open zakken en de indringer wordt door een van de ouders verjaagd. Een zelfde reactie volgde een paar weken geleden, toen er een ooievaar kwam overzeilen. De jonge visarend verlaat af en toe het nest en blijft er ook soms lang opzitten, waarbij uitgebreid de veren worden gepoetst. Het jong strijkt ook neer in de directe omgeving van het nest staande bomen. Zo’n op punt van uitvliegen staande vogel, maar die toch nog af en toe op het nest terugkeert, wordt ook wel de ‘takkeling’ genoemd.

Wederom ‘high’ van de wiet…

wiet_28072016

Politiemensen verwijderen wietplanten. (foto: Jacques van der Neut)

Na de ruimingsactie van gisteravond, wederom in de weer met wietplantages. Bij het Biesbosch MuseumEiland in Werkendam hebben politiemensen en medewerkers van Staatsbosbeheer vanochtend een wietplantage geruimd. In totaal draaide het om vier locaties met 1457 planten. Ook nu weer een martelgang door brandnetels, lianen, schots en scheef liggende boomstammen met tientallen muggen en dazen als hinderlijke plaaggeesten.

Paadjes
Vanaf de Hilweg zijn de plantages niet te zien. Alles wordt er immers omzoomd door weelderige wilgenbossen en bloeiende reuzenbalsemien. De vogels kwelen er naar hartelust en er lijkt niets aan de hand. Dring je dieper het terrein in dan ontdek je echter meerdere, belopen paadjes die uiteindelijk leiden naar wietplantages. Om zoiets op te starten dient er ook het nodige voorwerk te worden verricht. Het is niet alleen het kaal maken van het terrein, waarbij struiken en bomen worden verwijderd, maar ook moet er regelmatig worden gemaaid. Zo niet, dan worden de wietplanten overwoekerd door de weelderige vegetatie. Net als gisteren, was het vanochtend ook weer een zware opgave om door die ‘rimboe’ te struinen. Geen korte mouwen, maar lange en uiteraard geen korte broek, maar een dikke en een regenjack. Je voelt alles aan je lijf plakken. In vergelijking met gisteravond was de plantage aan de Hilweg, qua ontwikkeling duidelijk wat achter. Vrijwel nergens stonden oogstbare planttoppen. Net als gisteravond hing er ook die indringende geur. Als boswachter wordt je daar onderhand behoorlijk high van…

Politie en Staatsbosbeheer rollen grote wietkwekerij op

_64B8509

In de wietkwekerij stonden behoorlijke exemplaren. (foto: Jacques van der Neut)

Nationaal Park De Biesbosch is regelmatig in het nieuws. Meestal gaat het over vogels, zoogdieren of bijzondere planten die in het zoetwatergetijdengebied worden gevonden. Er zijn echter helaas ook lieden, die het verruigde gebied beschouwen als een ideaal decor voor wietkwekerijen. Vandaag werd een grote wietkwekerij ontmanteld in de Dordtse Biesbosch.

Verruigingsproces
Dergelijke locaties vind je niet zo maar, daar is doorgaans tipwerk voor nodig. Of, zoals in dit geval, een vlucht met een helikopter, die van verschillende locaties foto’s maakte. Bij het interpreteren van de luchtfoto’s wekt een afwijkende structuur achterdocht. Vanmiddag bezochten een boa van Staatsbosbeheer en een beambte van de politie de bewuste plek, waar op dat moment nota bene de bloemen werden geoogst! De drie personen in kwestie werden aangehouden, waarna politie en medewerkers van de opruimingsdienst de hennepplanten verwijderden en vernietigden. In de Biesbosch is, na het staken van de diverse gebruiksculturen, sprake van een verruigingsproces. Dergelijke wietkwekerijen worden er in de laatste tien jaar meer aangetroffen. In totaal ging het in dit specifieke geval om minimaal duizend planten. Achtergelaten gereedschappen zoals zeisen, gieters en harken werden in beslag genomen. Het schonen van de drie locaties ging letterlijk en figuurlijk niet over rozen. Het pad voerde over spekgladde boomwortels, modderige poelen, langs brandnetels en reuzenbalsemienen. Er vlogen ook de nodige muggen en dazen. Bovendien hing er hier een daar een bijzonder indringend geurtje. Aan het eind van de opruimactie zag je het modderige karakter van het pad op de uniformen van alle medewerkers… De dag begon heel anders. De hele morgen wederom behoorlijk staan kletsen over de jonge visarend bij het nest in de Noordwaard en de rest van de dag en avond rond je af in een penetrante wietgeur. Ik werk al behoorlijk lang in de Biesbosch, maar die sterk wisselende werkzaamheden zijn èn blijven de krenten in de pap!

Biesbosch Beleving is geopend!

_64B8502

Kinderen kunnen er lekker pootje baden. (foto: Jacques van der Neut)

De Biesbosch Beleving bij het Biesbosch MuseumEiland in Werkendam is gisteren geopend. Voor deze opening waren zo’n 150 mensen uitgenodigd. Na de toespraken van Yves de Boer (burgemeester van Werkendam) en Johan van den Hout, (gedeputeerde Natuur en Milieu voor de provincie Noord-Brabant) was het dan zover. De kinderen mochten het ondiepe water in de Biesbosch Beleving in. Het is een maquette van 30 x 30 meter, waarin de plattegrond van de Biesbosch in reliëf is vorm gegeven, compleet met dijken, polders, kreken en wisselende waterstanden. Met het oog op de komende, zonnige dagen voor kinderen (en volwassenen) een verkoelende uitkomst. Het Biesbosch MuseumEiland is weer een attractie rijker.

Pompen
“Om de getijdenslag na te bootsen pompen we buitenwater rond” zegt Peter van Beek, directeur van het Biesbosch MuseumEiland. “Om de 45 minuten is het hoog water, waarna het weer geleidelijk zakt. De voeding gebeurt op twee manieren: via het dak waarbij die waterstroom de Rijn symboliseert als smeltwaterrivier en de andere toevoer geschiedt via de begane grond en staat symbool voor de Maas als regenrivier. Aan het eind van de maquette komen beide ‘stromen’ samen.”  De wisselende waterstand in de kersverse maquette is een knipoog naar het ‘echte’ bewegende water in de Biesbosch. In de Biesbosch Beleving is tevens een meanderende kreek gegraven, die omringd wordt door een wandelpad. “De oevers zijn ingezaaid met een bloemrijk mengsel, waarbij de zone tussen hoge- en lage waterstanden mag verruigen. Dit deel staat via een duiker in open verbinding met het buitenwater. Mocht de begroeiing achterblijven dan kunnen we altijd nog wilgenstek steken, maar laten we wat dat aangaat eerst maar even afwachten wat de natuur doet. Bij de aankoop van een toegangsbewijs aan het Biesbosch MuseumEiland is het gebruik van de nieuwe attractie inbegrepen” besluit Van Beek.

_64B8506

De Biesbosch Beleving wordt door kinderen in gebruik genomen. (foto: Jacques van der Neut)

 

 

 

Visarendnest trekt veel publiek

Het nest met de visarenden in de Noordwaard staat nog steeds goed in de belangstelling. Menige wandelaar, fietser of automobilist stopt er en vraagt hoe het de visarenden vergaat. Inmiddels bracht ik er menig uurtje met mijn telescoop op statief door. Een vrij eenvoudige, maar doeltreffende manier om in contact met je publiek te komen.

Boomgat
Het nest van het koppel visarenden ligt langs de openbare weg. De afstand van de weg tot het nest is meer dan 500 meter en tot op heden zijn er geen noemenswaardige voorvallen gebeurd die het broedsel in gevaar zouden kunnen brengen. Toen de vogels zich vestigden langs het Boomgat, gonsden er geruchten over beplantingswerkzaamheden in de omgeving van het nest. Dankzij intensief overleg met Rijkswaterstaat zijn die werkzaamheden opgeschort. Vorig jaar bouwden de visarenden op diverse locaties in de Biesbosch al nesten, gezien het late tijdstip was er weliswaar geen sprake van broeden, maar de toon was gezet. Afgelopen voorjaar keken we dan ook reikhalzend uit naar de komst van de visetende roofvogels. Het waarnemen van baltsende vogels was een hoogtepunt. Dergelijke beelden ken ik wel, maar die worden meestal uitgezonden door de BBC tijdens Springwatch of staan op een of ander YouTube kanaal. Nu gebeurde dat waanzinnig spectaculaire gedrag nota bene in je ‘eigen’ Biesbosch en dat is toch even andere koek. Het mooie is natuurlijk dat het aanvankelijk draaide om twee paar! Een ander stel visarenden bouwde namelijk nog een nest op de dwarsvleugel

nestvisarend_FBSBB

Het visarendnest in de hoogspanningsmast werd verlaten. (foto: Jacques van der Neut)

van een hoogspanningsmast, maar werd daarna verlaten. Voor Nederland een unicum, maar dagelijkse kost voor visarenden die broeden in Oost-Duitsland (Müritz). De hoogspanningsmasten daar zijn echter veel lager. In mei 2003 bezocht ik met een aantal collega’s het Müritz Nationalpark. De directeur leidde ons rond en we bekeken er diverse visarendnesten. Het idee om broedende visarenden in de Biesbosch ‘aan te moedigen’ speelde al langer, maar kreeg door ons bezoek aan Seenlandschaft Müritz vastere vormen.

_64B8204

Medewerkers van Essent monteerden in mei 2003 een kunstnest in polder Maltha. (foto: Jacques van der Neut)

Hoogspanningsmasten
Na uitgebreid overleg met Essent (tegenwoordig Tennet) werden er kunstnesten in hoogspannngsmasten geplaatst bij Middelveld, Turfzakken, Maltha en in het spaarbekken De Gijster. De basis van de kunstnesten bestaat uit een aluminium korf die bij binnenvaartschepen wordt gebruikt om kabels en touwen in op te rollen. Vestiging van visarenden in de Biesbosch bleef echter tot afgelopen voorjaar achterwege. De vogels hebben inmiddels op diverse plekken nesten gebouwd en als vogels dat zelf doen, is dat eigenlijk het best denkbare scenario, zoiets als de kers op de taart. Voor zover bekend hebben visarenden nog nooit eerder in ons land gebroed. Er was wel een keer sprake van vogels die een nest bouwden in de Oostvaardersplassen, in de nazomer van 2002. Frank de Roder en Rob Bijlsma schreven er een artikel over in De Takkeling.